2026 ning, February 9 ya shani, Rawt Malan Masat lamang galaw nga ai, American mungdan na Wunpawng amyu sha ni hte online hku hkrum shaga ai hta, Wunpawng Mungdan Shanglawt Kongsi, Ningbaw Malai Du Kaba Gun Maw gaw, Sagaing ginra a hpyen masa lam hpe sang lang dan nu ai re. Shi tsun ai hta, 2021 ning, February (1) ya shani, Myen hpyen gumshem kaw nna daru magam ahkang aya zing la kau ai hpang shani February (2) ya shani hta, Miwa Asuya salang ni hte hkrum shaga ai hta, Myen ramma ni rawt malan mat na re lam, KIA ni hku nna mung shanhte hpe karum mat na re lam, grau nna Sagaing ginra gaw, Jinghpaw mung a chyinghka lam re majaw, dai chyinghka lam hpe pat shingdang na majan gasat sa wa ra re lam, Miwa salang ni hpe sang lang dan ai re lam, tsun pru wa ai re.
Rai yang, KIA ni a Jinghpaw mung a chyinghka lam rai nga ai Sagaing ginra e, “Nhpan Kum Masing” hpe 2021 ning kaw nna, hkrang shapraw sa wa nu ai. Dai Nhpan Kum Masing a matu, KIA Dap Ba (2), (8), hte (9) npu na, hpyen n-gun shaw la nna, Sagaing ginra de n-gun sa da nu ai re.
Dai hta sha n-ga, National Unity Government (NUG) hte ta gindun let, NUG kata na People’s Defence Force (PDF): Masat (1) Majan Ginra hpe mung, KIA ni woi awn hpang nu ai re. Dai Masat (1) Majan Ginra Up lit hpe mung, n nga mat sai Lat Du Daju Jum R.Hkawng Lum (KIA a Dap Awn Daju) kaw nna, 2021-2025 ni laman woi awn mat nu ai re. Shi n nga mat ai hpang, KIA gaw, kaga Du Kaba langai hpe bai lit shatsam nna, dai ni du hkra woi awn taw nga nu ai re.
2021-2025 ning lapran e, KIA, NUG/PDF hte kaga laknak lang hpung ni lahkrip rara hte Sagaing ginra kata na myo mare law law hpe gasat zing la lu nu ai re. Rai tim, 2026 ning hta gaw, Myen gumshem ni bai n-gun ja wa nna, Jinghpaw – Mandalay lapran na myo mare law law hpe bai zing madu la nna, nmaw lam ni hpe mung bai madu la nu ai re.
Grau nna, Jinghpaw mung a chyinghka lam rai nga ai, Namsi Awng – Mawlu – Nabar – Katha hte Indaw nmaw lam kaba ni hpe, Myen hpyen gumshem wa gaw, 2026 ning April-May shata laman, yawng bai lu zing la kau nu ai re. Ndai masa lam gaw, KIA ni shakut nna Sagaing ginra e kum tawn da ai, Sagaing Nhpan baw mat ai masa rai nna, Jinghpaw mung a chyinghka lam hpaw mat sai kumla rai nga ai.
Shagyit Lam (Chokepoint)
Nanmsi Awng – Mawlu – Nabar – Katha lam gaw, ahkyak dik ai shagyit lam (chokepoint) rai nna, hpyen masa a matu ahkyak dik ai nmaw lam mung rai nga ai. Ndai Shagyit Lam hpe madu ai wa gaw, lawu ga de (ga shadawn: Mandalay de) gara lam hku hkawm sa shangun na ngu ai du hkra, jum tek da lu ai lam re.
Jinghpaw mung kaw nna Mandalay de hkawm sa mai nmaw lam kaba (2) nga nga ai re. Dai ni gaw:
1) Sinpraw Nmaw Lam (Eastern Corridor) (shing nrai) Mali Hkanu (Ayeywaddy River) a sinpraw hkran lam: Ndai lam gaw, Nansi Awng – Mawlu – Nabar – Katha – Tigyaing – Madaya – Mandalay lam re. Ndai Sinpraw Nmaw Lam hpe Myen gumshem dap ni gaw, 2025 ning kaw nna gasat hpang nna 2026 ning, May shata hta yawng bai lu zing madu la nu ai re.
2) Sinna Nmaw Lam (Western Corridor) (shing nrai) Mali Hkanu (Ayeywaddy River) a Sinna hkran lam: Ndai lam gaw, Nansi Aung – Mawlu – Nabar – Indaw – Shwebu – Mandalay lam re. Ndai Sinna Nmaw Lam kau chyen shara ni hpe PDF ni zing madu da chyalu rai nga ai.
Ndai Shagyit Lam (cheakpoint) hpe Myen gumshem ni bai zing madu la lu sai re majaw, hpyen masa lam hte shang gumhpraw a matu, ahkyak dik ai nmaw lam byin wa sai re.
Myen hpyen gumshem ni gaw, ndai Shagyit Lam hpe bai lu madu sai re majaw:
1) Jinghpaw mung de malu masha, laknak machyu pala, hpyen hkinghku hte hpyen n-gun ni hpe wanglu wanglang htaw shalai mai nu ai re. May – June shata lahkawng laman kaw sha, numdaw (3) lang htaw shalai la ngut sai lam, na chye lu ai.
2) Shang gumhpraw a matu, laiwa laisa mawdaw ni kaw nna, kam ai hku gumhpraw mya sha mai nga nu ai re. Nansi Aung – Katha – Mandalay lapran e, shagyit 80 jan daram nga nna, shagyit shagu gumhpraw mun kaba mya sha nga nu ai re.
Maga mi de, rawt malan laknak lang hpung hte PDF ni a matu gaw:
1) Laiza hte Sagaing/Chin/Rakhine ginra de hkawmsa hkawmwa yak hkak wa ai,
2) Laknak Machyu pala shalai la na matu, yak hkak wa ai,
3) NUG/PDF ni shanhte madu da ai Sinna Nmaw Lam de mawdaw n lai sai re majaw, ahkun hkanse yawm mat ai (shing nrai) n lu mat ai masa lam ni byin nga sai re.
Ndai masa lam ni gaw, ndai Shagyit Lam (chokepoint) kade ahkyak ai ngu ai hpe madi madun nga sai re.
Akyu Lam Ni (Implications)
Lama na rawt malan hpung ni ndai Namsi Aung – Katha Shagrit Lam (Chokepoint) hpe bai n lu madu ai rai yang, lawu de na akyu lam ni byin pru mai wa nga ai.
1) Htawwa htawsa mayak (Logistical Constraints)
Ndai Shagrit Lam hpe n lu madu ai rai yang, rawt malan hpung ni a matu, htawwa htawsa mayak kaba byin pru wa na rai nga ai. Grau nna, Laiza – Sinhkam – Kahta lam hpe mawdaw hte wanglu wanglang n lu hkawmsa ai rai yang, laknak machyu pala, malu masha hte hpyen hkinghku ni hpe masha n-gun hte sha, gun shalai la ra wa na masa rai nga ai.
2) Hpyen Masa Dip N-gun (Military Pressure)
Ndai Shagrit Lam hpe n lu madu ai rai yang, Myen hpyen gumshem wa a hpyen masa dip n-gun (military pressure) gaw, Sagaing lahta daw hte Jinghpaw mung lawu daw de grau jat wa na masa rai nga ai. Myen hpyen gumshem ni gaw, Sagaing lahta daw na PDF ni zing madu da ai ginra ni (ga shadawn: Pinlebu myo) de hpyen masa hku nna, grau dip n-gun jaw wa mai ai zawn, Jinghpaw mung a lawu daw ginra ni (ga shadawn: Myo Hla myo zawn re) de mung, hpyen shamu shamawt wa mai nga ai.
3) Ahkun Yawm Wa Na (Loss of Revenue)
Ndai Shagrit Lam hpe n lu madu ai rai yang, NUG/PDF ni madu tawn ai Sinna Nmaw Lam de mawdaw ni hkawmsa hkawmwa n galaw mat ai rai yang, shang gumhpraw yawm wa na chyalu rai nga ai. Dai zawn, shang gumhpraw yawm wa yang, majan gasat n-gun mung yawm wa na chyalu rai nga ai.
Shang gumhpraw n nga yang, laknak machyu pala, malu masha, tsi mawan hte hpyen hkinghku ni hta jai lang ai lam yawm wa nna, majan gasat ai lam hta dinghprut wa mai nga ai.
Ginchyum
Myen hpyen gumshem gaw, n-gun kaba hte KIA ni kum tawn da ai, Sagaing Nhpan hpe lu shabaw kau dat nu ai re Jinghpaw mung a chyinghka lam mung, malawng waw mat sai re majaw, hpyen n-gun, laknak machyu pala ni hpe wanglu wanglang mawdaw hte lu htaw shalai bang nga sai hpe mu lu ai.
Ya kalang mi bai, ndai Namsi Aung – Katha Shagyit Lam hpe lu madu la na gaw, lawt malan hpung ni a matu grai ahkyak nga sai re. Dai lu madu yang sha, kalang mi bai Sagaing Nhpan kum da lu na rai nga ai.
Dai hta sha n-gan, Jinghpaw mung hte Sagaing – Chin – Rakhine de matut mahkrai mai wa na re hpe, ningmu tang madun dat nngai.
Ndai ningmu-laika gaw, sara Søn Rvm a ningmu sha rai nga ai.
