Ndai laman, Wunpawng Mungdan, Hpakant ginra e Pyithusit hpung langai mi hpe hpaw ninghtan ai lam hpe online hkan mu lu nga ga ai. Ndai hpung nnan hpe “Hkun Naung” hku nna, woi hpaw hpang taw nna, ya yang, hpyen wunkat la taw nga ai lam hpe na chye lu nga ga ai.
Rai yang, hpa majaw anhte a ginra hta Pyithusit law jat wa nga a ta? Ya hkyak hkyak Wunpawng Mungdan hta Pyithusit hpung kaba hku nna,
- Hkawnglanhpu Pyihtusit (Raydam Dang woi awn)
- Gwihtu-Lawayang Pyithusit (Naw Li woi awn)
- Waingmaw (Lisu) Pyithusit (Shwe Min a kasha woi awn)
- Special Region-1 Pyithusit (Zahkung Ying Sau woi awn)
- Warazup Pyithusit (Min Zay Thant woi awn)
- Shanni Nationalities Army Pyithusit (Sao Meim Liam woi awn) hte kaga mare sin Pyithusit hpung kaji ni mung nga nga ai hpe mu mada lu nga ga ai.
Ndai zawn, Pyithusit hpung law jat wa ai hpe, mungshawa a ningmu ni hta:
1) Tinggyeng akyu tam mayu ai majaw,
2) Myen Hpyen Dap ni shagrau sha-a (แแผแพแฑแฌแแบแ แฌแธ) dat ai majaw,
3) Myen Hpyen Dap ni sumprat dup ai majaw,
4) Sinat lang nna tamlu tamsha loi ai majaw, ngu ai hku sha ntsa lam mu nga ai hpe, maram lu nga ga ai.
Atsawm sha bai dinglik yu yang, ndai Pyithusit Hpung law malawng gaw, KIO kaw na dumbren pru mat ai (shing nrai) KIO hte ni kahtep lai wa ai kaw na, byin pru wa ai re hpe, chye lu nga ga ai.
1) Special Region-1 Pyithusit Hpung (Zahkung Pyithusit Hpung) hte Gwihtu-Lawayang Pyithusit Hpung (Lasang Awng Wa Pyithusit Hpung) ni gaw, KIO kaw na dumbren pru wa ai ni rai nga ai re.
Zahkung Pyithusit Hpung gaw, lai wa sai 1968 ning hta Zahkung Ting Ying woi awn hpyenla nkau KIO kaw na dumbren pru mat nhtawm, Communist Party of Burma (CPB) hta shang lawm mat ai re. 1989 ning hta CPB ni zang ayai mat ai hpang, Zahkung Ting Ying gaw, New Democratic Army-Kachin (NDAK) ngu shamying nhtawm, Myen hte simsa lam la nna, 2009 ning hta, Border Guard Force (BGF) gale mat ai re. 2024 ning, KIO ni Pangwa ginra zing ngut ai hpang, Zahkung Pyithusit Hpung ni gaw, Myitkyina e n-gun kakyin la nna, ya Zahkung Pyithusit Hpung hpe asak jahkrung la nhtawm, Zahkung Ting Ying a kasha Zahkung Ying Sau woi awn taw nga ai hpung re.
Dai zawn sha, Lasang Awng Wa Pyithusit Hpung mung, 2004 ning hta KIO kaw na dumbren pru wa nhtawm, hpaw ninghtan da ai Pyithusit hpung rai nga malu ai.
Bai nna, Hkawnglanhpu Pyithusit Hpung (Danggu Dang Hpung) hte Warazup Pyithusit Hpung (Min Zay Thant Hpung) ni mung, shawng nna daw de KIO hte grai wa tsan ai n rai nga ai.
Danggu Dang gaw, shi Pyithusit hpung garai n hpaw shi ai aten hta Hpakang ginra e lungseng hpaga ga ai ten, Shawnglawt Asuya (Dung-6) na salang ni hte ni kahtep ai re lam, na chye lu nga ga ai. Myen ni shi hpe hkan rim ai ten pyi, KIO Ginjaw de sa nna, KIO Ginjaw salang ni hte hkrum shaga ai lam ni nga lai wa ai hpe na chye lu nga ga ai.
Dai zawn sha, Min Zay Thant wa mung, Pyithusit garai n hpaw shi ai aten KIO Sinna Ginwang Ginjaw (Dap Ba-2) a Du/Salang ni hte grai ni htep ai hku kanawn nna, hpaga galaw lai wa sai re lam hpe na chye lu nga ga ai.
Rai yang, KIO ni hte ni kahtep lai wa ai masha wa, hpang jahtum e KIO a matu hpa majaw hpyen tai wa nga a ta? (shing nrai) hpa majaw Pyithusit hpung hpaw wa nga a ta? Myit yu hpa rai nga ai.
Dingla Wa A Masha
Shanglawt Asuya hta, laklai ai gasi langai gaw, “Dingla Wa a Masha” ngu ai rai nga ai. Dai gasi gaw, Ningbaw Kaba wa kaw nna laksan lit shatsam hkrum ai masha hpe tsun ai rai nga ai. Dai laksan lit shatsam hkrum ai masha wa gaw, ahkaw ahkang hpe tinggyeng akyu hta jai lang nna, gumshem ai hku mungshawa hpe kanawn mazum wa ai hpe mu lu nga ga ai.
Dai zawn, “Dingla Wa a Masha” ni hku nna, mungshawa hpe hpa zawn n nawn ai sha n-ga, gumshem ai lai ladat hte uphkang sa wa ai majaw, mungshawa law law wa KIO hpe myit machyi ai lam ni byin pru wa nga ai hpe mu chye lu nga ga ai.
Ga shadawn lahkawng hpe madi madun ga nga yang, Langse Ja maw hte Hpakant Lungseng maw mabyin hpe mai yu nga ai.
1) Langse Ja maw ginra hta e, “Dingla Wa a Masha” hku nna, Du Up Ja Li Awng hpe lit san ai lam chye lu nga ga ai. Ningbaw Kaba a Personal Assistant (PA) lit hpe Du Jum tsang hte galaw nga ai hpe, Du Up tsang shalun ya nhtawm, Langse ginra e Sut Kaba Company a Shimlam Du lit hpe shatsam ai lam na chye lu ga ai. Shi du wa ai kaw nna, Langse ginra hta mungshawa ni hpe gumshem ai lailen ni hte kanawn mazum wa ai majaw, KIO hpe mungshawa ni myit machyi wa nga ai hpe na chye lu nga ga ai re. Du Up Ja Li Awng hpe 2026 ning, July (8) ya shani, Dai Lawn Rung de dawm kau ai rai tim, shi a gumshem ai akyu gaw, Rawang ramma law law hpe Hkawnglanhpu Pyithusit de law law du shangun mat ai re.
Dai zawn sha, Hpakant ginra hta mung, “Dingla Wa a Masha” hku nna Du Up Jum Auhkye Tang San hpe lit shatsam ai lam na chye lu ga ai. Du Up Jum Auhkye Tang San hpe Hpakant Laksan Lungseng Yureng Committee Ningbaw lit hpe shatsam ai re lam, chye lu nga ga ai.
2022 ning, October (23) ya shana A Nang Pa mabyin hta e, Du Up Jum Lahpai La Awng (Yureng Committee Ningbaw wa) asak ap nawng mat ai majaw, shi a lit hpe Du Up Jum Auhkye Tang San hpe shatsam ai re lam, na chye lu nga ga ai.
Du Up Jum Auhkye Tang San wa Yureng Committee Ningbaw tai ai hpang, Hpakant ginra na lungseng nhkun ni hpe shi myit ra ai hku hparan hpareng mat ai lam, na chye lu nga ga ai. Shi a tinggyeng akyu hte shi hte ninawn ai jinghku jingyu ni hpe ningshawn tawn nna, nhkun masat jaw ai re lam, na chye lu nga ga ai. Grau nna, yemase la ni hpe yemase hta na ahkang pyi pat kau ya ai majaw, mungshawa ni law law wa, KIO hpe myit machyi wa ai lam, na chye lu nga ga ai. Dingla Wa a Masha hpe mungshawa ni sha n-ga, Uru Ginwang Ginjaw/Masat (9) Dap Ba kata na, du/salang ni du hkra, myit n pyaw myit machyi mat ai lam ni, byin pru wa ai hpe, na chye lu nga ga ai.
Ya KIO hpe myit machyi mat ai hta, ndai Hkun Naung wa mung lawm nga ai hpe, shi a manaw manang ni tsun jahta dan ai kaw na, chye lu nga ga ai. Dai majaw, KIO hpe gumlau na matu, Pyuthusit Hpung hpe hpaw wa ai re lam, na chye lu nga ga ai.
Dingla Wa a Masha ni (shing nrai) KIO magam gun ni a gumshem hku mungshawa hpe kanawn mazum ai a mahtai gaw, Pyithusit hpung law law paw pru wa nga ai hpe, mu chye lu nga ga ai.
ย Kaning Re Ni Sharai Na?
KIO Du/Salang ni a uphkang lailen ni hpe shading sharai ra nga ga ai. Grau nna, KIO a lashum ga rai nga ai: “Mungshawa hte Hpyen La gaw, Hka hte Nga zawn nga ra ai” ngu ai hpe shadik shatup lu na matu gaw, KIO Ginjaw salang ni hku nna, hkrang shapraw sa wa ra nga ga ai. KIO gaw, asuya langai hku tsap sa wa nga ai re majaw, asuya hkrang hte bung pre ai hku, uphkang sa wa ra nga ga ai.
Htingbu Miwa mung a ningbaw tai wa sai, Mao Zedong tsun ai: “Asuya ngu ai gaw, mungshawa a tsawra myit hpe lu ra ai (The government should win the hearts of the people). Dai re ai majaw, KIO hku nna lawu na lawnglam (3) hpe galaw sa wa ra nga ga ai.
1) Mungshawa a tsawra myit/madi shadaw ai lam lu la na matu, gumshem ai lai ladat hte n re sha, mungshawa a manaw masen hpe madat let, simani ai ladat hte uphkang sa wa ra nga ga ai.
Grau nna, KIO gaw, Asuya hkrang hku uphkang sa wa ai re majaw, Du/Salang ni a laksan lit shatsam tawn ai “Dingla Wa a Masha” hku n re sha, wuhpung wuhpawng a hkrang (institution) hku gawgap hkrang shapraw sa wa ra nga ga ai. Grau nna, Maw ginra (Ja maw, Pat maw, Lungseng maw, Gasau maw) ni hta lit gun hpai sa wa na Du/Salang ni hpe, Ningbaw Kaba a masha hku [Dingla Wa a Masha hku] n re sha, seng ang ai Magam Dap kaw nna, lit shatsam ra nga ga ai.
Matut nna, lit shatsam hkrum ai Du/Salang ni gumshem ai hku uphkang ai lam nga/n nga hpe maram masam ai lam, mayun kumhpa sha ai lam nga/n nga jep ai lam, tinggyeng akyu tam ai lam galaw/n galaw yu reng ai lam ni hpe dingyang galaw ra nga ga ai. Madung gaw, mungshawa hpe myit n machyi hkra, up hkang sa wa ra nga ga ai. Shing rai yang she, matut nna Pyithusit Hpung nnan n pru jat wa na rai nga ai.
2) Bai nna, Pyithusit Hpung nnan matut n jat wa hkra, lam magup hkyen da ra nga ga ai. Grau nna, Kaichyan shiga (intelligence information) dingyang sagawn ra nga ga ai. Ga shadawn: lai wa sai 2023 grup-yin hkan, Putao ginra, Lungsha Yang – Hpakma mare hkan e, Lisu Pyithusit Hpung langai hpaw hkyen nga ai hpe, Masat (7) Dap Dung ni tau hkrau chye sagawn la ai majaw, dai masing hpe jau jau ninghkap lu ai lam hpe, na chye lu ga ai. Dai zawn sha, kaichyan shiga hpe dingyang kahkyin la nna, jau jau (early stage) e ninghkap/pat shingdang ra nga ga ai.
3) Ya nga nga taw sai, Pyithusit Hpung ni hpe atsai awai gasat kau na matu yak hkak nga ai aten re majaw, maga mi de kahkin gumdin ai maga hku (shing nrai) tinang hpe hpyen n tai wa hkra, ladat shaw bawngban jahkrup sa wa ra nga ga ai. Dantawk jahkrup ai masa hku (Direct engagement) hte kaga masha hku (Third parties) hku jahkrup bawngban nhtawm, tinang hpe hpyen n tai wa hkra, ladat shaw bawngban jahkrup sa wa na ahkyak nga ga ai. Grau nna shanhte hpe madi shadaw nga ai salang ni, htunghking salang ni, party salang ni, lauban launa ni, makam masham ningbaw ni hpe, kahkin gumdin la na ahkyak nga ga ai.
Ndai lawnglam ni hpe gram sharai gawgap la lu yang sha, matut nna Pyithusit Hpung nnan n paw pru wa na hte, ya nga nga taw sai hpung ni mung, KIO hpe hpyen tai wa ai lam, yawm wa na rai nga ai ngu, ningmu tang madun dat nngai.
Ndai ningmu-laika gaw, saraย Sรธn Rvmย a ningmu sha rai nga ai.
