“Jinghpaw ni mungdan shamat kau hkyen sai”: Amerikan sumla dep shi htawn Ryan Libre hte KNG san-htai

Amerikan, California mungdaw na, sumla dep shi htawn (photojournalist) Ryan Libre gaw, Jinghpaw mungdaw hte shanglawt rawtmalan a lam, grau nna Wunpawng Mungdan Shanglawt Hpung/Hpyendap (KIO/A) hte seng ai sumla ni hpe, mungkan shinggrup let madun nga ai re.
fcct-gallery
Japan hte Htai mungdan ni kaw 9 ning na hkra sumla-shiga madun sha ai amu galaw nga sai, Ryan Libre gaw, kade n na ai ten hta sha, Jinghpaw mungdaw de n law htum masum lang sa du sai hte, Jinghpaw myusha ni a lam seng ai, labau shang masat masa sumla ni dep la nhtawm, mungkan shinggrup let, sumla madun hkawm ai bungli galaw nga ai re.

Sumla madun ai lam ni hpe, April praw 2 ya kawn May shata 30 ya du hkra, Htai mungdan, Bangkok mare daju e nga ai, Maigan Shi Htawn Dabang (Foreign Correspondents’ Club of Thailand-FCCT) hta “Jinghpaw hte Shanglawt rawtmalan” ngu ai gabaw hte madun poi galaw nga ai rai nna, Japan mungdan daju Tokyo mare kaba Nikon Salon ngu ai shara hta mung, April 27 kawn May shata 3 ya du hkra sumla madun ai lam galaw ngut sai re.

Libre gaw, Amerikan hpyendap a sawk tam dakkasu lakying, AWOL (Absence Without Leave) kaw na hpaji janmau gup la lu ai hte, “On Asia” ngu ai, Asha dan ting hta kaba dik sumla-shiga daju a malawm mung rai nga ai. Shi gaw, du na ra ai, August 8 kawn 14 ya du hkra mung, Japan mungdan Osaka mare kaba na, Nikon Salon kaw, ndai sumla ni hpe kalang bai madun na lajang nga ai re. Shi hte KNG shi htawn Zau Raw kaw nna email hte gasan gahtai galaw da ai re.

Zau Raw: Jinghpaw mungdaw de sa ai hkrum lam hpe kadun ai hku tsun dan rit?
Libre: Ngai gaw, Jinghpaw mungdaw de masum lang du sai re, lahkawng lang gaw, Miwa  mung kaw na shang ai hte, kalang gaw, Yangung kaw na sa ai re. Hpang jahtum na hkrun lam gaw, dai ning na January shata kaw re. Ngai dai kaw, shata masum jan sa nga ai.

Nang na hkrum lam kaw, shimlam hte seng nna Myen asuya hte ganawn mazum lam gaw gara hku rai ta?
Ngai Yangung kaw na lai nna, Myen asuya uphkang ai Jinghpaw mungdaw kata de du wa ai hte, Myen kaichyan ni ngai na hpang hkan ma ai, ngai manam ai hotel (manam jarawp) kaw na, gawk de shang nna, ngai na computer hpe, hpaw nna, tam sawk ma ai.

Nang Hpa majaw ndai bungli hpe galaw a ta?
Ngai lani mi jawngma hpung langai hpe Htai mungdan kaw mu ai, Myen (Burman) jawngma ni rai na re shadu na ga shaga yu ai, “Hello nanhte Myen (Burman) jawngma ni n re i?,” ngu san ai. Num sha langai si mani ai hte bai nhtang tsun ai gaw, “Ngai Myen (Burman) n re, Jinghpaw (Kachin) re”.  Ndai gaw, ngai hpe manu mana myit shang sha hkra byin mat shangun ai. Bai nna, ndai (Kachin) hte seng nna, chye mayu ai lam gaw, matut manoi grau she kaba wa shangun ai re.

Ngai ndai magam bungli (Jinghpaw hte seng ai sumla madun ai lam) hpe matut galaw nga ai gaw, shanhte (Jinghpaw) a lam gaw, masha yawng chye na grai ahkyak nga ai re. Bai nna, Jinghpaw ni a grai kaja ai, hku hkau ganawn mazum chye ai myit masa a majaw mung, ngai matut nna, Jinghpaw mungdaw de bai sa mayu hkra byin shangun nga ai.  

Ndai na a magam bungli a madung yaw shada lam hpe tsun dan rit.
Jinghpaw ni na lam hpe masha ni grau chye wa hkra, lam langai hku nna, galaw shakut ai re. Lama masha law law, grau chye na wa na, myit shang sha wa ai rai yang, Jinghpaw ni na matu kaja ai lam ni, byin wa shangun na re ngu kam ai.

Ding hkrai shing n rai, mungdan ga daga na garum ningtum ai lam ni grau lu wa na hte, hpa majaw, Myen asuya hpe ninghkap nna, madu uphkang ai mungdaw byin wa na matu shakut nga ai lam ni hpe grau chye na wa na matu re. Ndai lam ni byin wa na matu gaw, masha law law kawn, bungli grai galaw ra na re. Ngai hku na gaw, ndai lam hpe kachyi mi hpaw madun lu na daram sha myit mada lu ai.

Ya, Jinghpaw hte seng ai, sumla madun poi hpe kade lang galaw ngut sata?
Kalang mi gaw, California kaw na Dakkasu jawng kaw, kalang mi gaw California kaw na Kofi (Coffee) seng kaw, bai nna, Htai mungdan na, FCC hte Japan mungdan Shinjuku mare na Nikon Salon hkan madun sai re.

Sumla madun poi hta sa yu ai, shawa masha ni a mu mada ai lam gaw gara hku rai ta?
Ndai kaw, n bung ai, sumla yu shawa masha hpan amyu myu hpe mu lu ai, bai nna, shanhte a ningmu n bung ai lam law law hpe na lu ai. Grau nna, ya hte sha galaw mat wa ai, Japan mungdan Nikon Salon na madun poi hta, shani shagu na shiga hti ai ni hte Myen mung na lam chye ai Japan amyusha ni gaw, tsun ai, “Anhte hpa majaw ndai lam (Kachin) ni hpe n chye ai ta,” nga ai re.

Shiga dap ni malawng gaw, Slgj. Aung San Suu Kyi hte Myen hpyen asuya a lam sha, shapoi dan, ka shapraw dan ai a majaw, masha malawng gaw, ya ten, Myen mung hte seng nna, ndai manghkang sha nga ai hku chye na da ai re.

Ndai sumla madun ai shara de sa du ai, Jinghpaw tsinyam ni gaw, grau nna, shai ai ningmu ni nga ai re. Shanhte sumla ni hpe yu ai shaloi, tinang a kun dinghku kata na sumla (album) ni hpe yu ai zawn re. Ndai sumla ni hpe yu nna, num sha langai ngai hpe tsun ai, "Grai myit katu ai, yawn ai, myit lawm ai, hkrit ai, myit mada ai hte myit n pyaw ai lam ni byin ai” nga re.

Ndai hpe yu nna, ndai sumla ni gaw, mungdan shinggan de du nga ai Jinghpaw ni hpe mungdan kata na Jinghpaw ni hte matut mahkai ya lu ai hpe, mu mada ai. Ndai gaw grai ahkyak ai lam langai hku, ngai grau nna mu mada wa ai.

Jinghpaw ni hte seng nna, sumla madun ai lam ni, hpang daw de, grau galaw mat wa na matu nga ai kun?
Re, galaw na masing nga ai, hpang na kalang gaw, August shata kaw, Japan mungdan Osaka mare na Nikon Salon kaw galaw na re. Dai hpang gara kaw bai galaw na gaw, ya ten n lajang da shi ai raitim, law law lang galaw lu na re. Jinghpaw ni du nga ai shara shagu, ndai sumla madun ai lam byin na hpe myit mada ai.
Ndai sumla ni gaw, Jinghpaw ni hpe tinang a mungdaw hte matut mahkai ya lu na hte Jinghpaw ni hpe shanhte nga ai shara kaw na, masha wuhpung wuhpawng ni grau chye na wa na hpe kam ai. Ngai hku na gaw, Asean kaw na mungdan ni hta ndai sumla ni grau lu madun mat wa na ra sharawng ai re, hpa majaw nga jang, Myen mungdan galai shai wa na matu shanhte kaw grai kaja ai, galaw lu ai ahkaw ahkang ni nga ai.

Ngai hku na mung, ndai lam hte seng nna, mu hkrup hti hkrup ai ni Jinghpaw hte kadai raitim, masha law law sa chye ai shara hkan, NGO rung, dakkasu, htunghking lamang ni, lusha seng ni UN rung zawn re ai hkan lu madun na matu, garum na hpe ra sharawng ai re.

Nang Jinghpaw mung de n htang wa na matu, hkyen da ai snr bai sa mayu ai lam ni nga ai kun?
Re ai, ngai hku nna, shaning law law, Jinghpaw mung de bai sa du na myit mada da ai. Ngai sa du shagu mung, Jinghpaw ni a lam grau chye na wa ai hte grau hku hkau wa ai re. Ngai gaw, ndai hkrun lam hte seng nna, aten galu madi shadaw ai lam lu na matu tam nga ai, ya gaw, ndai hte seng nna, shara masum kaw na, garum ai lam lu taw ai raitim, aten galu a matu garum ai lam n jaw lu ai re. Shanhte (garum wuhpung ni) kaw, ndai hte seng nna, garum ai lam ni grai ra ladawn nga ai re.

Jinghpaw mungdaw hte Jinghpaw amyusha ni a, mung masa, sut masa, hpaji lam, makam masham lam, nga pra sat lawat lam ni hte seng nna, na a ningmu hpe tsun dan rit.
Ndai kaw, Jinghpaw hpe hpan lahkawng hku nna mu mada ai, langai gaw tinang awngdawm hte san nga ai Jinghpaw hte Myen npu nga ai Jinghpaw ni re.

Ngai Myitkyina de du ai shaloi, Jinghpaw ni a lam, shanhte a masa hpe grau chye na wa ai. Myitkyina kaw na Wanleng daru hte mare kata hkan mu ai masha ni hte, Jinghpaw ga hkan shaga yu ai shaloi, kadai mung n chye na ma ai. Dai ni yawng gaw, Myen, Miwa hte Gala amyu sha ni hkrai rai ma ai.

Bai nna, Myitkyina mare kata kaw, Jinghpaw lusha ajet tam mu na grai yak ai. Ndai ni hpe yu nna, ngai chye na wa ai gaw, Jinghpaw ni gaw, tinang a shara shamat hkyen sai manghkang kaba hte hkrum katut nga sai ngu ai re.

Jinghpaw ni gaw, mung masa, htunghking hte hkamja lam hte seng nna, grai galaw shakut, gasat shakut nga ai re. KIO hte Jinghpaw ni yawng shawng lam de matut galaw shaja na matu grai n-gun dat ra na re ngu mu mada ai. Jinghpaw ni gaw, lai wa sai aten na, gumchying gumsa du magam masa a majaw, matut nna shada zinlum ai hte n-gun ja nga ai, raitim Myen asuya a grau kungkyang n-gun ja ai lam a majaw Jinghpaw amyusha ni a lapran garan ginhka lu ya ai hte, awngdang lu ai masa nga ai rai na re. Ya ten hta mung, Jarit Sin Dap hte seng nna, Jinghpaw amyusha laknak lang hpung ni a lapran, myit n rum ai lam ni byin wa ai hpe mu lu ai.

Ya ten mayak manghkang ni gade hkrum katut nga ai raitim, Jinghpaw ni gaw, hpaji lam hte hkamja lam ni hta rawt jat wa ai hpe mu lu ai majaw, ngai grai shakawn ai.
Matsing: Ndai san-htai hpe Inglik kaw nna Jinghpaw de ga byan tawn ai re.