Wam wam dam dam Shanglawt a shawng lam (Analysis and Opinion)

Myen hpyendap kaw nna KIA hpe hpyen hku masat kau sai. Ndai zawn masat hkrum nga ai aten asuya nnan kaw nna BGF hkap la na matu lapran salang ni kaw nna matut jahkrup hkrum nga sai. BGF hte seng nna matut myit mang galaw nga ai ni nga ma ai zawn, asuya nnan hte lai mat wa sai aten na zawn re masa de bai du wa lu hkra KIO salang ni shakut nga ma ai.

Asuya nnan kata hta BGF hpe hkap la ai rai yang lu na uhpung a ahkaw ahkang ni (concession) gaw, …. ni rai nga ai. Maga mi de United Nationalities Federal Council (UNFC) ngu ai Federal hpyendap byin na matu lagaw lahkam mi bang da nna Myen hpe mung masa shamu dan nga ma ai. Ndai wam wam dam dam naw re mung masa ladaw hta KIO/KIA uhpung hpe kaga amyu bawsang ni gaw tsep kawp kam nna ganawn na ma ai kun?
kio-ningbaw-malai-nban-la
N tsun yang n mai, n jahta yang n ngut, n jahtuk la lawm yang sum machyi mat wa chye ai Shanglawt a masa lam hpe dan dan leng leng bai mu mada maram lu ai hte maren, shawa yawng chye gring ai lam ni hpe shana sanglang dat lu ai.

1994 ning gap hkat jahkring simsa lam la ngut ai hpang, KIO a ninggawn masa lam ni gaw simsa lam hten sharun na hpe makawp maga ai zawn, maga mi de dai hpe makawp maga lai mat wa nna tinang lamu ga, mung masa hte ahkaw ahkang ni hkrat sum lai mat ai lang hte lang rai mat wa sai. Ga shadawn: Hpakant gaiwang tat kau ai, Magrau grang ai Mahka La Seng hpe Myen ni rim sat kau ai, KIA hpyenla ni law law Sam mung, Siza Pa kaw sat katut ai, Mungdan Rapdaw (NC) hta lung nna 2008 ning na Myen hpyendap a Gawda ai Mungdan Tara hpe madi shadaw lawm ai raitim, 2010 ning ra lata poi hta tinang a pati ra lata shingjawng ahkaw ahkang n lu ai, jarit sin hpyendap (BGF) de gale na matu matsun katut ai, nam rawng hpyen hpung ngu nna masat kau ai lam ni gaw sakse sakgan nan rai nga sai.

Gap hkat hkring sa ladaw na rawt galu kaba hkra galaw la ai lam ni gaw: myi hte mu mada mai ai- dum nta kaja, n jawn ga ai motor (Myen mung hta hpa majaw masha yawng motor lu jawn yak ai matu mara myit yu ga), n lang ga ai mobile phone (Myen mung hta hpa majaw ma kaji ni du hkra phone n lu lang ai a matu mara myit yu ga) ni lu lang wa lu ai lam ni gaw rawt jat wa nga sai. Dai gaw grin nga lu ai arung arai ni n rai nga ai. Tinang amyu sha ni a shinggyim myit jasat yawm wa ai (morale/ethical), Shanglawt ningbaw nkau mi hta ndai grup yin a mabyin, ganawn nga ai Myen amyu hpyendu hpyenla ni a lai kyang ni (corruptions) kap la ai, ramma ni tsa lam madang 90% gaw kani, nang hpam malu masha hta hkrat sum mat ai, lam galaw masu nna hpun shaw/ ja htu la ai ni gaw anhte amyu ni jaw kau ai arang ngu kau sana kun? Ndai lam ni matut shaleng yang tsun n dang hkra rai. Tinang a asak prat hta ndai mung masa rawt malan lam hpe lai di kau da nhtawm, hpang na kashu kasha ni a htawm hpang lam gaw, kara hku shingran mu ya nga ma ai kun? Ra lata poi shang ai shaloi na party langai gaw, yaw shatawng shada ai bandung nga ra ai zawn, htawm hpang na anhte amyu sha ni a matu yaw shada da ya ai bandung (manifestos) asan sha jahkrat da sa wa yang she, mung shawa gaw kam hpa grin ai Shanglawt uhpung hku hkap la nga na re. Dai rai yang she moi mare na twi dinggai, majan sinat nsen ngoi yang, nye shu ni dang u ga law nga nna, nta kaw nna akyu hpyi ya ai a-ra (wishes/will) ni matut lu nga na rai.

2001 ning hta Ningbaw Kaba Malizup Zau Mai gaw Jinghpaw Wunpawng mung shawa a lawt lu lam hte shim lam a matu asan apra re ai bandung hte n woi awn ai majaw, daru magam zing woi lai wa sai, Du Kaba Nban La, Lasang Awng Wa, KNO Ningbaw Bawmwang Laraw hte malawm ni gaw shawa a mandate hpe tup hkrak shagrin sa wa lu hkra galaw sa wa na lit nan nga nga ai. Dai n rai yang, shada arawng sadang kashun hkat ai hku sha rai mat yang, anhte amyu ni a htawm hpang labau hta labau n tsawm nga na re. Kaja wa mung shawa a mandate hpe woi awn galaw sa wa ai rai yang chyawm gaw, nanhte woi awn galaw ai lam jaw nga myit dai ngu kabu aw law let, matut nna madi shadaw na ga ai, anhte amyu ni a bandung hpe nye prat hta n lu yang, shu mashi shu masha prat hta lu hkra mung lam magup hku matut shang lawm sa wa na ga ai.

1994-2001 ladaw laman hta ningbaw kaba Zau Mai a prat hta, KIO/KIA a mung shawa hpe woi awn ai mandate n kaja ai ngu hkam la nna, ninggawn daru ahkang aya zing ai lam ni galaw lai wa sai re majaw; ya lahkum hta dung nga sai KIO/KIA ningbaw ni gaw mung masha kaw nna ra sharawng ai mandate ni rai nga ai;

1. 2008 ning Myen Hpyendap a gawda ai tara hpe matut ninghkap ra ai. Dai gawda ai tara hta lakap nna galaw ai 2010 ra lata poi, dai ra lata poi hta lakap nna paw pru wa ai asuya nnan hpe masat masa n mai galaw ai.

2. Laiza muklung kaw galaw lai wa sai dap/shawa zuphpawg hte mungdan masha ni myit hkrum dawdan ai hte maren, Jarit Sin Hpyendap (BGF) hpe tsep kawp n hkap la na. Hkap la na matu matut shakut nga ai ningbaw ni nkau mi hpe baw nu kashin ya nna hkring sa lam jaw kau na, matut shakut ai ni hpe ja ja ahkyak la na. Hpa majaw nga yang mung shawa a mandate hpe ninghkap nga ma ai.

3. KIO/KIA hpe mying galai nna, Myen hpyendap de mahkrun amyu myu hku gale jashawn na matu galaw shakut, shang lawm nga ai lam ni hpe ja ja ahkyak la jahkring na.

Shinggyim masha re majaw, tinggyeng ra rawng ai lam, shada hpa galaw da ai chye hkat ai majaw ku-hkat, daw-hkat ra ai lam ni gaw nga na re. Shut (mayun gumhpraw/mungdan sut tinggyeng sutgan shatai la ai) shai ai lam ni hta hkawm sa shut lai wa sai wa raitim, kaja ai lam hte gashin kau mai nga ai.  Dai re majaw, ahkyak ai amyu sha ni a bandung hpe gaw galoi mung lapu du manat tek jum tawn nhtawm woi-awn galaw sa wa yang, mung shawa a ara lu nga na re.

Bai nna ya KIO na ningbaw shara ni hta lit la wa nga sai (new generation) kaji pang hpyendu hpyenla ni mung, moi tinang nnan KIO/KIA hpung shang yang hkam la ai amyu sha lam (innocent objective) hpe matut tek jum nna mung shawa a matut galaw sa wa ga. Hka li lahkawng (Myen asuya nnan hte matut ai hta lit la lawm taw ai zawn zawn, Myen wa hpe ja ja ninghkap na matu United Nationalities Federal Council (UNFC) shajin lawm nga ai zawn zawn) jawm ai zawn rai nna, mung masa galaw sha ai hku rai yang, rawt malan aten hta grai sum machyi chye nga ai. Kaja wa jet ai, rap ra ai dimokresi asuya prat du wa ai shaloi chyawm gaw, hka li masum mi jawn nna mi rai rai, tinang a party dang na matu mung masa mai gasup nga ai.

Anhte amyu ni myit kaji, garen na lam n nga ai. Anhte amyu ni hta hpan wa Karai lawm nga ai gaw labau hta mu lu nga ai. Myen hpyendap laknak grai greng sai, ngu nna hkrit nga na aten mung n rai nga ai. Myen hpyendap hku nna 2010 ning kaw nna gasat nga ai DKBA hpyendap, hpyen ma n-gun 200-300 hpe pi prat dep hpyendap rai sai nga ai Myen hpyendap wa, gasat shamyit kau lu ai lam n nga nga ai. KIA hte shingdaw yang masha n-gun mala la yawm ai SSA-(N) ni hpe majan gasat hpang nga masai, shamyit kau lu sai nga ai shiga dai ni du hkra nna ai. Ndai gaw n-gun kaba amyu ni kaw nna, n-gun kaji amyu ni hpe dang manga kau na re ngu nmai sawn la ai theory jaw ai lam a sakse rai nga ai.

Ginchyum hku nna, 2010 ra lata poi a majaw, Demokresi asuya nnan byin sai, anhte amyu ni rapra ai ahkaw ahkang loi mi sha gaw lu sai, lawt sai ngu tsep kawp n mai hkap la nga ai.

Myen amyu sha shada mung matut diplu dipsha hkat nga ma ai. Karen, Sam mung de majan grau baw nga ma ai. Rim sharen da hkrum ai Myen mung masa la ni matut bawng dung hkrum nga ma ai. Asuya a lahkum nnan (union ministerial/cabinet level) ni hta anhte amyu bawsang ni n lawm nga ai, lakung lakap/ shangun hkraw shan-tau waw masha ni anhte amyu ni kaw nna san tawn nga masai. Grau grau yak na, shada hka bra na kum la ni anhte a shawng lam de nga nga ai re majaw, atsawm myit dinglik yu nna mung shawa a mandate ni hpe, anhte kam hpa ai KIO/KIA ningbaw ni gaw matut lam woi ra na re ngu, mung shawa kaji kaba de byin nga ai masa hta lakap nna ningmu garan gachyan dat ai.  

Yawng hpe hkungga let,

Malihkrang